|
Fildişi Sahili'nin kalite altyapısı, Batı Afrika bölgesindeki en yapılandırılmış sistemlerden biri olmasına rağmen modernizasyon ve yasal eksikliklerin giderilmesi sürecindedir. Fildişi Sahili'nde standardizasyon, metroloji ve ürün güvenliğine dair yasal çerçeveyi oluşturan temel kanunlara aşağıda yer verilmiştir:
Standardizasyon ve Kalite: 2013-866 sayılı Kanun (23 Aralık 2013), standardizasyon ve kalitenin teşviki ile ilgili temel mevzuattır. Bu kanun, ulusal standartların (NI) oluşturulması, ürünlerin uygunluk değerlendirmesi ve CODINORM'un yetkilerini belirler.
Metroloji (Ölçüm Bilimi): 2016-411 sayılı Kanun (15 Haziran 2016), Ulusal Metroloji Sistemi'ne ilişkin temel kanundur. Ticari işlemlerde kullanılan ölçü aletlerinin (terazi, pompa vb.) güvenilirliğini, yasal metroloji denetimlerini ve bu alandaki yaptırımları düzenler.
Ürün Güvenliği ve Tüketicinin Korunması: 2016-412 sayılı Kanun (Tüketici Kanunu), piyasadaki ürünlerin güvenliğinden ve tüketicilerin sağlığının korunmasından sorumlu olan temel metindir. Üretici ve ithalatçıların ürün güvenliğine dair yükümlülüklerini bu kanun belirler. Bu yasa, "tedarik zincirindeki tüm profesyonelleri" (üretici, ithalatçı, distribütör) kapsar. Üretici, piyasaya sürdüğü ürünün normal kullanım koşullarında tüketicinin sağlığına ve güvenliğine zarar vermeyeceğini garanti etmekle yükümlüdür. Bir ürün güvensiz çıktığında, Fildişi Sahili makamları (özellikle Ticaret Bakanlığı ve CODINORM) hem üreticiye hem de ithalatçıya yaptırım uygulayabilir. Eğer üretici yerelse, doğrudan fabrikasına denetim ve mühürleme işlemi yapılır. Üreticiler, ürünlerinin standartlara uygunluğunu kanıtlayan teknik dosyaları tutmak ve bir risk anında toplatma veya geri çağırma sürecini başlatmak zorundadır. Ürünün güvensizliği durumunda kusursuz sorumluluk ilkesi geçerlidir. Benzeri bir durum ithalatçı için de geçerlidir. 2016-412 sayılı Tüketici Kanunu uyarınca ithalatçı, piyasaya sürdüğü ürünün güvenliğinden sorumludur. Bir risk tespit edildiğinde; ürünlerin raflardan çekilmesi, bayilere bilgi verilmesi ve toplatılan ürünlerin güvenli şekilde depolanması ithalatçının görevidir. Toplatma, nakliye, depolama ve imha işlemlerine ilişkin tüm masraflar ithalatçı veya üretici tarafından karşılanır. Ticaret Bakanlığı veya AIRP gibi yetkili kurumlar, "Zorunlu Geri Çağırma" (Mandatory Recall) emri verir. Devlet doğrudan toplama yapmaz; ancak ithalatçının bu işlemi yapıp yapmadığını denetler. İthalatçı harekete geçmezse, devlet el koyma operasyonu başlatır ve maliyetini ağır cezalarla birlikte ithalatçıya rücu eder. İthalatçılar, herhangi bir geri çağırma durumunda ürünlerin nereye satıldığını (izlenebilirlik) belgeleyen kayıtları en az bir yıl boyunca tutmak zorundadır. Fildişi Sahili'nde toplatılan ürünler için tek bir merkezi dijital portal bulunmamakla birlikte, bu duyurular ilgili devlet kurumları tarafından resmi kanallar aracılığıyla yayımlanmaktadır
Ülkenin kalite sistemi beş temel sütun üzerine kuruludur:
Standardizasyon (CODINORM) Ülkenin standartlarını belirleyen ana kuruluş CODINORM'dur. Kamu-özel sektör ortaklığıyla yönetilen bu kurum, ulusal standartları (NI) hazırlar ve yayımlar. Fildişi Sahili, ISO ve ARSO gibi uluslararası ve bölgesel standardizasyon örgütlerinin aktif üyesidir. Fildişi Sahili'nde kalite altyapısı, standardizasyon ve belgelendirme süreçlerinden sorumlu ana kurum CODINORM (Côte d'Ivoire Normalisation) kuruluşudur. CODINORM (Côte d'Ivoire Normalisation), Fildişi Sahili'nin ulusal standartlar ve belgelendirme kuruluşudur. 24 Eylül 1992 tarihinde hem kamu hem de özel sektörün iş birliğiyle (yarı resmi bir statüde) kurulmuştur. Kamu yararına çalışan, kâr amacı gütmeyen bir dernek statüsündedir. Özel sektörden 14, devletten 9 olmak üzere toplam 23 üyeli bir yönetim kurulu tarafından idare edilir. Ticaret ve Sanayi Bakanlığı'nın vesayeti altında faaliyet gösterir. Fildişi Sahili ulusal standartlarını (Norme Ivoirienne - NI) belirlemek, tescil etmek ve yayımlamak, ürün ve hizmetlerin standartlara uygunluğunu belgelemek ve ulusal uygunluk markası kullanım hakkını vermek, şirketlerde ISO 9001 gibi kalite yönetim sistemlerinin uygulanmasını teşvik etmek ve eğitimler vermek, Fildişi Sahili'ni Uluslararası Standartlar Teşkilatı (ISO) ve Afrika Bölgesel Standardizasyon Örgütü (ARSO) nezdinde temsil etmek, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kuralları çerçevesinde, standartlar ve teknik düzenlemeler konusunda ulusal bilgi noktası (Enquiry Point) olarak hizmet vermek görevleri arasındadır. Yerel olarak üretilen ürünlerin Fildişi Sahili standartlarına uygun olduğunu gösteren "NI" (Norme Ivoirienne) etiketini kontrol eder. Ülkeye giren düzenlenmiş ürünlerin standartlara uygunluğunu onaylayan belgelendirme süreçlerini yönetir. Resmî web sitesi üzerinden standartlar kataloğuna, sertifikalı ürünler listesine ve eğitim takvimine ulaşılabilir. Şubat 2024 itibarıyla 300'den fazla üye şirketi bulunmaktadır. https://codinorm.ci/
Akreditasyon (SOAC) Ülke, kendi ulusal akreditasyon kurumu yerine Batı Afrika Ekonomik ve Parasal Birliği (UEMOA) bünyesindeki bölgesel akreditasyon sistemi olan SOAC'ı (Système Ouest Africain d’Accréditation) kullanır. Laboratuvarların ve belgelendirme kuruluşlarının yetkinliği bu sistem üzerinden tescil edilir. SOAC'ın güncel kayıtlarına göre Fildişi Sahili'nde faaliyet gösteren başlıca akredite kuruluşlar ve kategorileri şunlardır:
Yönetim Sistemleri Sertifikasyonu (ISO/IEC 17021)
BUREAU NORME AUDIT (BNA): Abidjan merkezli bu kuruluş, yönetim sistemlerinin tetkiki ve belgelendirilmesi konusunda akreditedir.
Ürün Sertifikasyonu (ISO/IEC 17065)
BUREAU DE CONFORMITÉ À LA DURABILITÉ (BCD): Yamoussoukro merkezli olan bu kurum, ürün belgelendirme alanında akreditasyona sahiptir.
BUREAU NORME AUDIT (BNA): Ürün sertifikasyonu kapsamında özellikle GLOBAL GAP ve JTI gibi spesifik alanlarda da akredite hizmet vermektedir.
Doğruluma ve onaylama:
BNA-VV: Doğrulama ve onaylama (validation and verification) süreçleri için akredite edilmiştir.
https://soacwaas.org/fr/oec adresinden ülkelere göre akredite kurum ve kuruluşları, laboratuvarları bulabilirsiniz.
Ayrıca ülkede SGS Côte d'Ivoire gibi yapılar da SOAC tarafından ISO/IEC 17025 standardına göre akredite edilmiştir. SOAC, IAF (Uluslararası Akreditasyon Forumu) imzacısı olduğu için bu kurumların verdiği sertifikalar uluslararası alanda geçerli kabul edilir.
Uygunluk Değerlendirme ve VOC Programı
İthal edilen ürünlerin yerel standartlara uygunluğunu sağlamak için Uygunluk Doğrulama Programı (VoC) uygulanır. İhraç edilen ürünlerin gümrükten geçebilmesi için bir CoC (Certificate of Conformity) belgesi alması zorunludur. Denetimler genellikle Bureau Veritas, Cotecna ve Intertek gibi uluslararası gözetim firmaları aracılığıyla yürütülür. VOC (Verification of Conformity - Uygunluk Doğrulaması).
İthal edilen ürünlerin gümrükten çekilebilmesi için sevk öncesi incelenmesini içerir. Devlet adına Bureau Veritas, SGS, Intertek ve Cotecna denetim yapar ve CoC (Uygunluk Belgesi) düzenler. Fildişi Sahili'nde kalite altyapısı "Bölgesel Akreditasyon (SOAC) + Ulusal Standardizasyon (CODINORM) + Uluslararası Denetim Firmaları" üçgeni üzerinde yürümektedir.
Metroloji Ticaret ve Sanayi Bakanlığı bünyesindeki Metroloji Direktörlüğü denetimleri yapar. Ticari işlemlerde kullanılan tartı ve ölçü aletlerinin periyodik muayenesi ve sanayide kullanılan hassas cihazların kalibrasyonundan sorumludur. Altyapı, uluslararası birimler sistemine (SI) dayanır.
|